نقد خانه دختر

عوامل فیلم

کارگردان : شهرام شاه حسینی

نویسنده : پرویز شهبازی

بازیگران: حامد بهداد ، رعنا آزادی ور ، باران کوثری ، پگاه آهنگرانی ، بابك کریمی ، پردیس احمدیه ، نسیم ادبی ، محمدرضا هدایتی ، بهناز جعفری و رویا تیموریان

خلاصه فیلم

خانه دختر روایت دردهای اجتماعی روزگار ارتباطات و تغییر آداب و فرهنگ این روزهای ما است.روایت اصول نسل گذشته و احترام نسل جدید. روایت دختری که یا باید حیایش را با معاینه ی دکتر از بکارتش اثبات کند یا با مرگش…

نقد فیلم

خانه ی دختر پس از سالها توقیف بالاخره توفیق اکران عمومی را پیدا کرد. اما محترمانه ترین چیزی که میتوان درباره ی این اکران گفت این است که این اکران به درد خودتان میخورد. به عنوان فردی که فرصت دیدن خانه دختر را در جشنواره نداشتم و با قرائت جدید فیلم در اکران مواجه شدم باید بگویم که هنگام دیدن فیلم حس دیدن یک فیلم خارجی در تلوزیون را داشتم. نمیدانم این فیلم تا چه حد به فیلم اصلی شباهت دارد اما فیلمی که در سینما میبینیم به واقع اثری بی خاصیت ، بی سر و ته ، شلخته و سراسر ابهام است. واقعا باید تاسف خورد به حال مدیریت فرهنگی کشوری که سراسر سلیقه است و یک روز رای به عدم اکران یک فیلم، روز دیگر به اکران تکه و پاره فیلم منجر میشود. اکرانی که نه صاحب اثر میفهمد چه تحویل داده و نه مخاطب میفهمد چه تحویل گرفته است. به هرحال مطلب حاضر درباره ی فیلمی است که در اکران عمومی به نمایش درآمده به انضمام شنیده هایی از این سو و آن سو.

فیلم از دو اپیزود همزمان تشکیل شده که از زاویه دیدهای مختلف روایت میشود و در یک سکانس واحد به یکدیگر میپیوندند. سعی شده این سکانس پایانی مانند خیلی از فیلم های درست و حسابی سینما تعمیم داستان به کل جامعه باشد. چیزی شبیه انتهای بعضی از فیلمهای هیچکاک که داستانش را به کل جامعه تعمیم میدهد. اما متاسفانه باید گفت که “خانه دختر” به هیچ عنوان فیلمی درست و حسابی محسوب نمی شود و بزرگترین مشکلش فرم گیج کننده ، بی منطق و نامرسومش است.فیلم در سکانس برخورد ستاره (با بازی پردیس احمدیه) با بهار (با بازی باران کوثری) و پریسا (با بازی پگاه آهنگرانی) به عنوان لوپ روایت های همزمان و سپس رفتن برای خرید عقد به پایان میرسد که در سکانس های اولیه نیز از نظر گذرانده ایم. این نقطه درواقع تنها نقطه برخورد دو روایت همزمان هست که به هیچ عنوان نقطه ی مناسبی برای یک پایان نیست. به همین دلیل کارگردان و نویسنده محترم در یک اقدام سینمایی مرسوم در سنت سینمای اجتماعی یک کاراکتر اضافی- که دوست پسر ستاره باشد- خلق میکنند تا در یک پایان بندی نمادین بگوید داستان فیلم برای ستاره و در واقع تمام دختران جامعه نیز اتفاق خواهد افتاد. بدون شک این پایان بندی میتواند به کلی مخاطب را نا امید از سینما خارج کند . این سکانس به واقع چند پله از دیگر سکانس های فیلم عقب تر است و دقیقا در جایی که مخاطب منتظر است ادامه ای از داستان ببیند به پایان میرسد. روایت فیلم به طور کلی دچار یک سرگشتگی روایی است که مشخص نیست در فیلمنامه وجود داشته و یا کارگردان و تیمش از عهده ی آن برنیامدند.

در این میان مهمترین سوال در رابطه با روایت راوی فیلم است که به هیچ عنوان مشخص نیست که دوربین جای چه کسی نشسته و ما از زاویه دید چه کسی فیلم را تماشا میکنیم؟! در سکانس های ابتدایی، فیلم به همراه بهار و پریسا روایتگر داستان دو دوست عروس است که مهیای عروسی دوستشان می شوند و کارکرد داستانی آنها انتقال بحران مرگ دوستشان است و این نکته را به مخاطب القا نمایند که این مرگ، یک مرگ مشکوک است . بالاخره سوال و جواب هایی بین آنها و منصور( با بازی حامد بهداد) که اطلاعات را قطره چکانی به مخاطب تزریق می کند ، در می گیرد  اما مشخص نیست که اصلا این زاویه از روایت چه کمکی به پیشبرد داستان و حتی فضای ایجاد شده در فیلم می کند؟!؟به معنای دقیقتر هیچ گره افکنی یا گشایش گره داستانی از این روایت صورت نمی پذیرد. برای فهم این مطلب کافیست پریسا و بهار با تمام سکانس های رفت و آمد در خانه و دانشگاه و خوابگاه و بهشت زهرا و حضور امیرعلی نبویان را حذف کنیم و آنگاه ببینیم چه اتفاقی در قصه می افتد . که متاسفانه پاسخ آن هیچ است. مخاطب دوست دارد از ابتدا قصه سمیرا (با بازی رعنا آزادی ور) ، شوهرش منصور ( با بازی حامد بهداد) و اتفاق های بین خانواده منصور با او و حتی شیوه مرگ و حتی رابطه ی بین آقا مرتضی و دختر کوچکترش ستاره و اتفاقات در خانه دختر که نام فیلم نیز هست را ببیند اما متاسفانه قسمت عمده ای از فیلم به پای ستارگان جوان بدون کارکرد و جذابیتش هدر میرود و اتفاقات مضحک و از بیخ و بن رها شده ای هم در لا به لای داستان نچسب آنها گنجانده می شود که کدهای نامربوط به بیننده می دهند و او را بیش از پیش سردرگم می کنند. که از جمله ی آنها می توان به ماجراجویی های بی سر و ته بهار و پریسا با ایمیل و اس ام اس هایی از طرف سمیرایی که حالا دیگر در این جهان نیست دریافت می کنند و اصلا معلوم نیست نویسنده و کارگردان از این موضوع چه چیزی در سر داشته اند و یا ماجرای مشکوک بودن مرگ سمیرا و درج آن در روزنامه و عدم تقبل هزینه مراسم یادبود او در دانشگاه اشاره کرد. به طور کلی آیا لزومی دارد که فیلم را به شکلی روایت کرد که در قسمتی از آن هیچ کارکرد ، گره افکنی و یا گره گشایی ای وجود نداشته باشد و پایان بندی فدای انتخاب چنین فرمی شود؟!

با اینکه همواره در هرجای مطلب و فیلم به این فکر می افتادم که نکند جایی از فیلم دچار ممیزی شده و این حالت عجیب حاصل اعمال سانسور باشد اما حتی اگر اینطور باشد آیا مسئولین کشور در حوزه سینما ( که خوشبختانه یا متاسفانه کم نیستند و هرکسی متولی فرهنگی است که اساسا نیست) نباید آنقدر احترام برای مردم قائل باشند که از طرفی با اعمال مدیریت های سلیقه ای و ایجاد حساسیت برای یک فیلم آنرا برای مخاطب تبدیل به یک جذابیت بزرگ نکنند و از طرفی با تکه و پاره کردنش در اکران، مردم را آزار ندهند!؟ و آیا دست اندرکاران فیلم نباید آنقدر احترام برای مخاطب خود قائل باشند که حتی بنشینند و در تدوین، فیلم را به هر طریق ممکن اصلاح و یا حتی در بدترین شرایط بسیار کوتاهتر از یک فیلم استاندارد، به شکلی دربیاورند که بیننده با یک فیلم کاملا بی سر و ته روبرو نباشد ؟!

آیا روش پرداخت به یک مقوله ی البته فرهنگی ریشه دار در فرهنگ کهن و نیز فرهنگ دینی ما که امروزه شاید چالش بزرگی برای بسیاری از جوانان باشد و نیز خرده فرهنگ های غلط ایجاد شده پیرامون آن (که نمونه ی آن را از طرف خانواده منصور در فیلم میبینیم ) نمیتوانست کمی شریف تر و متین تر باشد؟! آیا بهتر نبود فیلم به عنوان یک مقوله فرهنگی چالش های فکری و اجتماعی مواجهه با چنین پدیده ای را برای مخاطب به تصویر بکشد و مخاطب را وارد این چالش کند تا در رابطه با این موقعیت بیندیشد . تا اینکه موضوع را جنایی کند و به دنبال مقصر قتل و یا خودکشی سمیرا بگردد و طبق معمول یک بیانیه ی سیاسی فرهنگی علیه اقشار خاص جامعه بدهد!!!

به واقع تاکید بیش از حد نویسنده و کارگردان کار، روی کلمه ی پرده در جای جای فیلم از شرافت و عمق نگاه آسیب شناسانه به چنین پدیده ای میکاهد و به متانت فیلم صدمه جدی وارد میکند. بازیگران مداوما از چنین کلماتی استفاده می کنند (-که دارم پرده میزنم-نگذار پرده های بینمان پاره شود-تنگه-جا باز میکنه-قلمبه زرده و ….) و از طرفی هیچگاه بحرانی و تعلیقی بر پایه ی این فرهنگ و موقعیت مشابهی که هرکس ممکن است با آن درگیر شود و نیز نقد و حتی تخریب آن در فیلم صورت نمیگیرد و این موضوع و اهمیتش به عاملی برای یک مرگ مشکوک تبدیل می شود و بس. و این اتفاقات برای مخاطب دقیقتر روشن می کند که نویسنده و کارگردان محترم اثر، از دغدغه ،دقت و عمق توجه کافی برای پرداختن به این موضوع برخوردار نبودند و صرفا نقطه ای سیاه و تاریک در فرهنگ جامعه پیدا کرده و سعی در سوء استفاده از آن احتمالا برای حضور در جشنواره های خارجی و یا ژست حاصل از ساز مخالف سیاسی اجتماعی زدن را دارند. این احتمال زمانی قویتر می شود که چنان پایان بندی مضحکی صرفا برای تعمیم ماجرای فیلم به همه ی جامعه طراحی میشود و با نشان دادن یک تصویر کلیشه ای و کاریکاتوری از اقشاری در جامعه که شاید در ظاهر اهمیت بیشتری به مذهب میدهند بر این موضوع تاکید می کند . اینها همه و همه تکه های پازلی امتحان پس داده هستند که می توانند برای صاحبان چنین آثاری موفقیت های بین المللی کسب کنند. نویسنده مطلب به دست اندر کاران این آثار کاملا حق میدهد که در آشفته بازار سینمای ایران به فکر بیرون کشیدن گلیم خود از آب گل آلود وضعیت وخیم فرهنگی اجتماعی این روزگار باشند تا شاید آنها نیز مانند اقشار دیگر به نان و نوایی برسند. در واقع وضعیت وخیم فرهنگی اجتماعی کشور جلوه های گوناگون دارد که نمونه آن در مسئولین فساد ، اشرافی گری و رانت های اقتصادی و در سینما گران سوء استفاده برای مطرح شدن و کسب اعتبارهای صوری در خارج از کشور است.

در پایان باید گفت خانه دختر یک فیلم دغدغه مند اجتماعی در مضمون و کم کشش در فرم است و صرفا در محتوا نمکی به زخم های عمیق فرهنگی اجتماعی می پاشد و در فرم تجربه ای خام ، فکر نشده و ناموفق است که حتی اگر شنیده های ما از حذفیات فیلم را به فیلم الحاق کنیم _مثلا حساسیت های پدر ستاره و سمیرا و سکانس های درون خانه دختر و نگاه های رد بدل شده پدر به دختر به عنوان احتمال تجاوز و یا حداقل آزار پدر به دختران ، یا دیالوگ های حذف شده منصور با کاراکترهای مختلف و همچنین سکانس های بازجویی پلیس و بهشت زهرا _باز هم  پا فراتر از یک اثری متوسط نمی گذاشت. نسخه اکران فیلم خانه دختر به واقع توهین بزرگ سازندگان و مسئولین به شعور مخاطب است و در این شرایط از نگارنده و خواننده کاری به غیر از تاسف خوردن بر نمی آید.

توقیفی ها

%d8%aa%d9%88%d9%82%db%8c%d9%81%db%8c-%d9%87%d8%a7در سال‌های گذشته تعدادی از فیلم‌های سینمایی تنها به دلیل ممنوع‌الفعالیت شدن یکی از بازیگران یا عواملش توقیف شده‌اند، این در حالی است که بسیاری از سینماگران این سرنوشت را ناعادلانه می‌دانند.

نژلا پیکانیانتوقیف واژه تلخ اما آشنایی در عرصه فرهنگ و هنر کشور ماست و سینماگران شاید آشنایی بیشتری با آن داشته و طعم تلخش را بارها چشیده باشند. این که فیلمی رنگ پرده را نبیند یا از آن پایین کشیده شود، دلیل‌های زیادی می‌تواند داشته باشد؛ از موضوع و فیلمنامه گرفته تا گریم و لباس بازیگران و البته مسائل حاشیه‌ای. اما یکی از علت‌هایی که در چند سال گذشته چند باری گریبان برخی از آثار سینمایی را گرفته، ممنوع‌الفعالیت بودن نوشته یا نانوشته یکی از بازیگران یا عوامل فیلم بوده است. 

سال‌های اول انقلاب اسلامی دوران توقیف فیلم‌هایی سینمایی بود که به خاطر حضور بازیگران پیش از انقلاب اجازه اکران پیدا نکردند. گرچه دلایل مختلفی برای نمایش ندادن بسیاری از آن فیلم‌ها وجود داشت، اما خیلی از این آثار قربانی حضور چهره‌هایی شدند که به دلایل قوانین تازه‌ای که بر سینما حاکم شده بود، مجاز به حضور مقابل دوربین نبودند.

اما در سال‌های اخیر هم چندین فیلم از تولیدات سینمای ایران به دلیل حضور برخی چهره‌های هنری به فهرست توقیفی‌ها اضافه شدند یا خطر اکران نشدن از بیخ گوش آنان رد شد.

در این گزارش که به بهانه اکران نشدن «سه بیگانه» به کارگردانی مهدی مظلومی تهیه شده است، نگاهی داشته‌ایم به فیلم‌های مهمی که به خاطر حضور یک چهره منشوری، روی پرده نرفتند یا تا آستانه توقیف پیش رفتند، اما از این بحران جستند.

پنجمین سوار سرنوشت/ ایرج قادری

طبیعی است که پس از انقلاب اسلامی و تغییرات زیادی که در جامعه به وجود آمد امکان نمایش بسیاری از فیلم‌هایی که در زمان پیش از انقلاب ساخته شده بود و اغلب مضامینی خلاف عرف روز داشتند فراهم نبود. به خصوص اینکه عده زیادی از عامه مردم نیز که آن روزها تحت تاثیر جو بودند خود عاملی مهم برای اکران نشدن برخی آثار سینمایی به شمار می‌آمدند.

ماجرای توقیف فیلم‌ها در سینمای ایران به سال ۵۹ بر می‌گردد. سعید مطلبی در آن سال فیلمی سینمایی با عنوان «پنجمین سوار سرنوشت» ساخت و از حضور بازیگرانی همچون ایرج قادری، فخری خوروش، مرتضی عقیلی و … در آن بهره برد. گرچه شانس با این کارگردان یار نبود و حضور قادری که یکی از چهره‌های مطرح آن سال‌های سینما بود به جای رونق بخشیدن به جذب مخاطب و پیرو آن فروش بیشتر فیلم باعث شد تا این ساخته مطلبی به عنوان اثری توقیفی لقب بگیرد. اما نکته عجیب درباره این فیلم صدور مجوز اکران آن بعد از ۳۰ سال بود. «پنجمین سوار سرنوشت» سال ۸۸ بعد از اینکه شاید کارگردانش هم فراموش کرده بود چنین اثری را ساخته مجوز اکران گرفت.

برزخی‌ها / ایرج قادری

دو سال پس از توقیف فیلم ایرج قادری این کارگردان یک فیلم سینمایی را کارگردانی کرد تا نامش علاوه بر بازیگر ممنوع‌الفعالیت به عنوان کارگردان ممنوع‌الفعالیت نیز ثبت شود. یکی دیگر از فیلم‌های سینمایی که در سال‌های اول انقلاب مورد غضب قرار گرفت و توقیف شد «برزخی‌ها» به کارگردانی ایرج قادری بود.

مرحوم قادری این فیلم را در سال ۱۳۶۱ کارگردانی کرده بود و علاوه بر خودش ناصر ملک مطیعی، سعید راد، محمدعلی کشاورز، ثریا حکمت و مرحوم فردین نیز در آن نقش‌آفرینی می‌کردند. حضور ستاره‌های قبل از انقلاب در این فیلم باعث شد تا «برزخی‌ها» مدت کمی رنگ پرده را به خود ببیند و بعد از مدتی توقیف شود. پس از ان نیز بازیگرانش ممنوع‌الفعالیت شدند.

این فیلم ایرج قادری با اینکه مدت محدودی در سینماها اکران شد، اما رقمی حدود هشت میلیون تومان فروش داشت و در آن سال در مدت زمان بسیار کوتاه اکران رکورد فروش را شکست. اما نکته جالب درباره این فیلم اعتراض‌هایی بود که به اکران کوتاه مدت آن شده بود. مجید معادیخواه وزیر وقت فرهنگ و ارشاد اسلامی در بیان بخشی از خاطراتش از زمان تصدی‌اش بر وزارت ارشاد آن دوران محسن مخلباف را یکی از معترضان اصلی اکران این فیلم به دلیل حضور ستاره‌های پیش از انقلاب دانسته و گفته: « شما بروید روزنامه کیهان آن موقع را بخوانید و ببینید چه داد و فریادی امثال آقای مخملباف راه انداختند.»

سفر به هیدالو / مجتبی راعی

جنجال‌های فراموش نشدنی که انتشار یک فیلم خصوصی از زهرا امیرابراهیمی به همراه داشت کار را درباره فیلم مجتبی راعی به جایی رساند که خیلی‌ها اکران «سفر به هیدالو» را مشروط به فتوای آیات عظام دانستند. مجتبی راعی «سفر به هیدالو» را در سال ۱۳۸۴ ساخت اما به دلیل بازی امیرابراهیمی شرایط اکران آن هرگز فراهم نشد.

راعی در مورد شرایطی که برای اکران فیلمش به وجود آمده بود، اعلام کرد: «همان طور که جایی مانند تلویزیون فیلم های خوب بازیگری مانند نیکول کیدمن را نشان می‌دهد این فیلم هم باید نشان داده می‌شد.» داستان «سفر به هیدالو»درباره یک استاد دانشکاه است. آخرین کتاب دکتر فخرالدین حسینی (استاد دانشگاه) و پژوهشگر طراز اول مبتنی بر کامل ترین نظریاتش در باب عرفان و ایمان در حال چاپ است. روابط او و همسرش به دلیل نداشتن فرزند، روزبه روز به سردی گرایش پیدا کرده و سکته قلبی او مزید بر مشکلاتش می‌شود. محمود پاک نیت، پروانه معصومی، مهناز افضلی، همایون ارشادی، زهرا امیرابراهیمی، عباس امیری و… نیز از جمله بازیگران این فیلم توقیفی هستند.

3

درباره الی / اصغر فرهادی

اگر تعدای از آثار سینمایی ایران به دلیل حضور یک چهره منشوری هیچگاه رنگ پرده را ندیدند، اما بودند فیلم هایی که به همین دلیل دچار مشکل شدند ولی عاقبت به نمایش درآمدند.

سال ۸۷ اصغر فرهادی یکی از بهترین ساخته‌هایش را با حضور جمعی از بازیگران جوان و مطرح سینما ساخت و این اثر «درباره الی» نام گرفت. این ساخته فرهادی اما به دلیل حضور گلشیفته فراهانی با مشکلاتی روبرو شد. فراهانی پیش از آنکه «درباره الی» در ایران نمایشی داشته باشد در فیلم «مجموعه دروغ‌ها» ساخته ریدلی اسکات حضور یافت و روی فرش قرمز آن در خارج از کشور بدون حجاب ظاهر شد.

حضور گلشیفته باعث شد تا نمایش فیلم در بیست و هفتمین دوره جشنواره فجر با مشکلاتی روبرو شود حتی این ذهنیت به وجود آید که ممکن است اجازه اکران عمومی آن صادر نشود. با شرایطی که در بخش دولتی به وجود آمد و مشکل این فیلم برطرف شد و فیلم فرهادی توانست با حضور گلشیفته روی پرده سینما بود.

 

نقش نگار / علی عطشانی

ستاره سال‌های دور سینمای ایران بیش از ۳۰ سال از عشق‌اش سینما دور مانده بود و در تمام این‌ سال‌ها بدون اینکه کوچکترین حرفی به زبان بیاورد این دوری را تاب آورده بود. ناصر ملک مطیعی نامی خاطره‌انگیز برای همه علاقه‌مندان به سینماست که بعد از چندین سال دوری سال ۹۲ و بعد از رد پیشنهادهای زیادی که در این سال‌ها داشت به دعوت علی عطشانی برای بازی در فیلم سینمایی «نقش نگار» پاسخ مثبت داد و همین حضور کوتاه او باعث به وجود آمدن حواشی زیادی برای این فیلم شد. ملک مطیعی در مصاحبه‌ای که بعد از چند سال داشت گفته بود هیچ وقت به او اعلام نکردند که ممنوع‌الکار است، اما از شواهد و قرائن اینطور برمی‌آمد که او نیز مثل خیلی دیگر از هم نسلانش بعد از انقلاب اجازه حضور در کاری را نداشته است. دلیل توقیف فیلم «نقش نگار» نیز حضور هر چند کوتاه ناصر ملک مطیعی بود که در نهایت بعد از حدود سه سال و با روی کار آمدن دولت جدید مشکل این فیلم برطرف و در شرایطی بد نیز اکران شد.

سه بیگانه / مهدی مظلومی

اگر در اوایل دهه شصت و نخستین سال‌های پیروزی انقلاب اسلامی مشکل حضور بازیگران پیش از انقلاب از دلایل اصلی توقیف و اکران نشدن فیلم‌های سینمایی بود، حالا در دهه ۹۰ پیوستن بازیگران، کارگردانان و برخی دیگر از عوامل تولید فیلم و سریال‌ها به شبکه‌های ماهواره‌ای از جمله  GEM به معضلی جدی برای نمایش برخی آثار تبدیل شده است. آخرین نمونه این مشکل جدای از مجموعه‌های تلویزیونی متوجه فیلم «سه بیگانه» به کارگردانی مهدی مظلومی است که به تازگی اعلام شده از چرخه اکران کنار گذاشته شده است. گرچه هنوز حکم قطعی درباره توقیف این فیلم صادر نشده است، اما سخنگوی شورای صنفی نمایش اعلام کرده پرونده فیلم سینمایی «سه بیگانه» به کارگردانی مهدی مظلومی در وزارت ارشاد در دست بررسی است به همین دلیل فیلم دیگری در اکران جایگزین آن شده است. نتیجه این بررسی‌ها چه شود و به کجا انجامد به نظر می‌رسد که حالا حالاها مشخص نشود تا مثل خیلی فیلم‌های دیگر «سه بیگانه» نیز به آرشیو توقیفی‌های سینما اضافه شود. اما فعلا می‌توانیم دلمان را خوش کنیم که سرنوشت اکران این فیلم در هاله‌ای از ابهام قرار دارد.

 %d8%aa%d9%88%d9%82%db%8c%d9%81%db%8c-%d9%87%d8%a7

نیمه شب اتفاق افتاد / تینا پاکروان

دومین اثر بلند سینمایی تینا پاکروان که در سال ۹۴ ساخته شد نیز  به دلیل کشف حجاب یکی از بازیگرانش و پیوستن او به جِِم در چند قدمی توقیف قرار داشت اما این بار اغماض مدیران سینمایی باعث شد تا فیلم «نیمه شب اتفاق افتاد» با وجود بازی رابعه اسکویی در یکی از نقش‌های فرعی اکران شود. تشویق حضار به هنگام تماشای بازی اسکویی در این فیلم در جشنواره فیلم فجر تنها حاشیه‌ای بود که برای این فیلم رقم خورد.

1منبع: خبرآنلاین